ΜΕΤΑΓΛΩΤΤΙΣΗ ΙΕΡΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

 Ἀπό ἐτών καταβάλλεται προσπάθεια ἐπιβολῆς  της μεταγλωττίσεως τῶν ἱερῶν κειμένων, ἀπό την ἀρχαία στή νέα τεχνητή γλῶσσα τῆς δημοτικῆς. Τό ἐπιχείρημα πού κομίζουν οἱ ὀπαδοί τῆς μεταφράσεως τῶν ἱερῶν κειμένων εἶναι, θἀ λέγαμε, εὔλογο.

Τά κείμενα πρέπει νά διατίθενται μεταφρασμένα, ῾῾ἵνα ἠ ἐκκλησία οἰκοδομήν λάβοι᾽᾽. Ἀλλιῶς ῾ἐάν μή εὔσημον λόγον δῶμεν, πῶς γνωσθήσεται τό λαλούμενον; (Δ᾽Κορ. ιδ´5,9).

Τό ἐπιχείρημα ἰσχύει γιά κάθε γλῶσσα, ὄχι ὅμως καί γιά την Ἐλληνική, διότι αὐτή, μόνη προβαβελική οὖσα, υπῆρξε λεκτικό ὄργανο τῶν Πρωτοπλάστων, πιστεύω. ‘Αλλ´ἐκτός τούτο, ἡ γλῶσσα ἡ Ἐλληνική τῶν ‘Ελληνιστικῶν χρόνων, ἠ Κοινή λεγόμενη, ὑπήρξε τό ὄργανο διά τοῦ ὁποίου διεδόθη ἡ Πίστη. Σ᾽ αὐτήν τή γλῶσσα ἐγράφησαν τά ἱερά κείμενα. 

‘Ο λόγος τοῦ Θεοῦ ‘Ελληνιστί ἐκφερόμενος, διέτρεχε την οἰκουμένη: ‘Αποστολικῶς, διά τοῦ κηρύγματος καί τῶν θαυμάτων  Συνοδικῶς, διά τῶν ὄρων καί τῶν κανόνων Πατερικῶς, διά τῶν λόγων καί τῶν διδαχῶν. Τό ἀξιοπαρατήρητο: πάντες πρός πάντα ἐκφράζονται διά τοῦ Ἔλληνος λόγου. ‘Ο Παῦλος ἐπιστέλλει προς Ρωμαίους, πρός Γαλάτας, πρός ‘Εβραίους, Ἐλληνιστί οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, διά τῶν Καθολικῶν Ἐπιστολῶν τους, ἀπευθύονται πρός τά ἔθνη Ἐλληνιστί. ‘Εδῶ ἠ Ελληνικότης ὐπερβαίνει τά ‘Εθνικά ὅρια, ὅμως παραμένει θεμέλιο, καί γίνεται ἦθος, γίνεται μέτρον, σπουδή, κοινωνία.

Προσεγγίζουμε τά θεόπνευστα κείμενα, ἀρχετύπως ἐκδεδομένα Ἐλληνιστί. Μέ κάλλος λεκτικό ὐπερούσιο, μᾶς καλοῦν σέ ἐγγύηση κοινωνίας ἀφθαρτιζούσης, σέ μύηση τελετουργίας θεουργικῆς, σέ πρόγευση παραδεισίου εὐφροσύνης. Ἀκόμα: σέ λατρευτική μέθεξη, σέ δογματική ἀκριβολογία, σέ αἰσθητική μυσταγωγία, διά ὐψηλοπνόου ποιήσεως καί ἀγγελοφθόγγων ἐκφωνήσεων.

Ἠ τοῦ ἱερέως ἐκφώνηση: ῾῾Ἄνω σχῶμεν τάς καρδίας…᾽᾽, ὅπως καί τοῦ ἰεροψάλτου ἄδοντος, τον Χειρουβικό ὕμνο: ῾῾Πᾶσαν την βιοτικήν ἀποθώμεθα μέριμναν, ὠς τον βασιλέα τῶν ὅλων ὑποδεξόμενοι…᾽᾽, ὅπως (ὐπο)ψάλλονται ἐπί αἰῶνες, ὑψώνουν τον πιστό ἁγιάζοντάς τον. Τί λέξεις ἁγιασμένες καί πῶς μεταποιοῦν την αἴσθηση τῆς φθαρτότητος σέ ἀφθαρσία, τῆς γεηρότητος σέ ουρανιοφρονία, τοῦ θανάτου σέ ἀθανασία. Μή μᾶς διαφεύγει ὅτι οἰ λέξεις αὐτές τῆς ‘Ελληνικῆς πολιτογραφήσεως φέρουν, ἐπίσης, την προχριστιανική σφραγίδα, πού τεχνουργήθηκε στο ἐργστήριο τῆς ἀρχαίας ἐκείνης τεχνογλωσσίας, συγκροτουμένης σέ σύστημα μεσσιακῆς προσμονῆς.

Ἐδῶ κάθε λέξη ἀσφαλῶς καί φέρει πολύσημες ἔννοιες. Στην μεταγλώττιση ὅμως ἀποδίδεται μόνο μία ἔννοια. Ἴδετε τη φράση ῾῾Κύριε, Ἐλεησον᾽᾽, ἠ ὁποία ἀποδίδεται με το ῾῾Κύριε, λυπήσου μέ ᾽᾽. Ἀστοχία! Ἀποκλείονται τά λοιπά ρήματα τῆς καταλλαγῆς, πού φέρει τό ῾῾’Ελέησον᾽᾽, ὅπως: ῾῾Κύριε, συγχώρησον᾽᾽, ῾῾σῶσον᾽᾽, ῾῾θεράπευσον᾽᾽, ῾῾’Ίασαι᾽᾽, ῾῾στήριξον᾽᾽, ῾῾φύλαξαι᾽᾽, ῾῾ἀνέξου᾽᾽, ῾Ἑὐλόγησον᾽᾽, ῾῾ἁγίασον᾽…

Κατ᾽ ἐπέκτασιν, κάποιες λέξεις χρησιμοποιούμενες στήν ἐκκλησία ἐπισήμως καί θεοπρεπῶς, πού καμία ἄλλη γλῶσσα – ἀσφαλῶς οὔτε καί ή δημοτική – κατορθώνει νά μεταφράσει μονολεκτικῶς. Ἴδετε τή λέξη ῾῾ ἀϊδίως᾽᾽(χωρίς ἀρχή, χωρίς τέλος) καί τή λέξη ῾῾αἰωνίως᾽᾽(χωρίς τέλος), πόσο διαφορετικά σημαίνουν την ἀέναον ροήν· τη φράση ῾῾ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία᾽᾽(τό θέλημα τῶν ἀνθρώπων πού συμπίπτει μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ)· τή ῾῾λογική λατρεία᾽᾽(ἦχος πλ. δ΄, Σαββάτω)(τοῦ Λόγου, ὄχι τῆς λογικῆς ῾῾θεοπνεύστῳ λογικῇ᾽᾽(ὠδὴ ζ εἱρμός 15 Αὐγ.))· τή φράση ῾῾Τριάς ἡ ἐν μονάδι᾽᾽(ὀ Θεός πού εἶναι τά τρία πρόσωπα σέ μία οὐσία)· τή λέξη ῾῾ἐνυπόστατος᾽᾽(πρόσωπο με ἔκτυπες ἐνέργειες καί ὐπέρλογη βούληση)· τή λέξη ῾῾ἀειπάρθενος᾽᾽(πάντοτε παρθένος καί μετά τή γέννα, τό παράδοξον!).

Μή πή ὀ δημοτικιστής ὅτι αὐτά θά τηρήσει ἀμετάφραστα, διότι θὰ τοῦ ποῦμε, ὅτι ἀφοῦ μένουν ἀμετάφραστες, οι παρά πάνω βαρύσημες λέξεις, ἄς μείνει τότε ἀμετάφραστο ὅλο τό παραδεδεγμένο θεόπνευστο κείμενο.

Τί ἄφατη χαρά, τί αἴσθημα. ὑπερηφανίας αἰσθάνεται ὁ γλωσσσαμύντωρ πιστός, ὅταν μέσω τῆς ἀειτελοῦς καί σοφιολογικῆς γλώσσης του κοινωνεῖ μέ τά ἀρχέγονα τοῦ Χριστιανισμοῦ πιστεύματα καί διδάγματα. Τί μεγαλεῖο συνέχει τό πνεῦμα τούτου, ὅταν ἀκούει λέξεις ἀπό τά βάθη τῶν αἰώνων ἀνακαλούμενες, οἷον Πατήρ, Υἱός, Πνεῦμα, Ἀγάπη, Ἐκκλησία, Ἀνάστασις, Σοφία, Ἀρετή, Ἀλήθεια, Σωτηρία, Θαῦμα, Ἀγιωσύνη, Ἀγιότης, Μαρτύριο, Μετάνοια, Παρρησία, Χαρά, Ἀπολύτρωσις, Μετάληψις. Λέξεις συντεταγμένες, ὠσάν γωνιόλιθοι σέ ἀνάκτορο πυργοποιίας καλλιεπῶν ἐπιτεύξεων. Καί τί ἀμεσότητα ἀπέναντι τῆς γλωσσικῆς μεταρρυθμίσεως, πού εἰσηγεῖται την περιφραστική μεταγλώττιση καί ἀποκλείει την ἀμεσότητα τῆς ἀρχαίας. Ὅπως τό ῾῾ Ἀμήν ᾽᾽πού ἀπαιτεῖ μόνο μία λέξη, σέ μετάφραση, να χρησιμοποιεῖται ὡς οὐσιαστικό καί ἐπίθετο καί μετοχή, ὅμως να εἶναι ρῆμα ἐκφραστικό, τό ῾῾Γένοιτο: ᾽᾽῾῾Καί ἐρεῖ πᾶς ὁ λαός Γένοιτο, γένοιτο᾽᾽(Ψαλ. ϱε 48._ Ἰουστίνου Μάρτυρος, Ἀπολογία 65,5,4).

Ἠ δημώδης γλῶσσα, πού προτείνουν για μεταφραστικό ὄργανο οἱ ῾῾ἀναθεωρητές᾽᾽, εἶναι τῆς καθημερινότητος, περιορισμένη σέ νοήματα, πενιχρή σέ λεκτικό πλοῦτο. Ἐξέλιξη τῆς διαλέκτου αὐτῆς εἶναι τά γκρήγκλις, καί αὐτό εἶναι σοβαρό. Ἐπομένως εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλη να χρησιμεύσει ὡς ἱμάντας μεταφορᾶς λέξεων πού νά ἀνταποκρίνονται στο χριστιανικό μυστήριο.

Κάποιες λέξεις πολυκαιρινές, ἐρχόμενες ἀπό την ἀρχαιότητα, κυρώθηκαν μέ σεβασμό καί εὐπρέπεια, ὅμως στή δημοτική ἔχουν ἐκφυλισθεῖ, μετετράπησαν σέ λαϊκές ἐξαχρειωμένες, τοῦ καθημερινοῦ λεξιλογίου. Τα παραδείγματα ἀμέτρητα, λέξεων πού ἠ μετάφρασή τους τίς ὐποβιβάζει. Κοιτάξτε τή φράση: ῾῾’Ίδου ὁ Νυμφίος ἔρχεται…᾽᾽, πού μεταφράζεται σέ ῾῾Να ὁ γαμπρός ἔρχεται…᾽᾽. Δέν εἶναι τῆς ἴδιας νοηματικῆς ἀξίας ἡ λέξη ῾῾γαμπρός᾽᾽μέ τή λέξη ῾῾νυμφίος᾽᾽ἄν καί σημαίνουν τό ίδιο. Καί ἄλλες παρόμοιες έκφράσεις: ῾῾Τον νυμφῶνα Σου βλέπω, Σωτήρ μου…᾽᾽, ῾῾δάμαλις τον μόσχον ἠ τεκοῦσα…, ῾῾Ἡ ἀμνάς σου, Ἰησοῦ, κράζει…᾽᾽, ῾῾Θεός ἐκ λαγόνων Σου προῆλθε…᾽᾽, ῾῾…νύμφη ψυχή…᾽᾽, ῾῾Παρθένε Θεόνυμφε (ἤ Θεονύμφευτε)…᾽᾽, ῾῾ἡρμοσάμην ὑμᾶς ἑνί ἀνδρί, παρθένον ἁγνήν παραστῆσαι τῶ Χριστῶ ᾽᾽(Β´ Κορ. ια´ 2), ῾῾ἠ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καί βιασταί ἀρπάζουσιν αὐτήν ᾽᾽(Ματ. ιδ´ 12). Δέν παραλείπουμε νά ἀναφέρουμε λέξεις Βιβλικές πού μέ τήν πάροδο τοῦ καιροῦ μετέπεισαν σέ αἰσχρόλεκτα ποιήματα (βλ. Ματ. δ´ 23· κβ´30/ Α´Κορ. ζ´38)

Μετά τά παραπάνω ἐκτεθέντα ἐπιτρέπεται τό ἐρώτημα: Τί τό πρακτέον; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἀπόλυτη: Παραίτηση ἀπό κάθε φθαρτικό λογισμό βέβηλης προσψαύσεως τῶν ἱερῶν κειμένων. Ἡ μεταγλώττιση ἀποκόβει τόν πιστό ἀπό την ἱερά Παράδοση καί τόν ἀφήνει ἔκθετο στην ἀγνωσία καί συνακόλουθα στήν αἴρεση. Ἡ ἐνδεδειγμένη λύση εἶναι μία: νά μυηθῆ ὁ πιστός στήν ἐκκλησιαστική γλῶσσα. Αὐτό θά εἶναι κατάκτηση καί θά τοῦ δώσει μεγάλη χαρά. Μοῦ ἔλεγε μοναχός β’Δημοτικοῦ, γιά τή χαρά πού αἰσθάνθηκε, ὅταν ἄκουσε πώς τό ῾῾Καί νῦν καί ἀεί᾽᾽ σημαίνει ῾῾Καί τώρα καί πάντοτε᾽᾽ ῾῾ἦταν σάν νά βρῆκα τον πολύτιμο μαργαρίτη᾽᾽μοῦ εἶπε.

Ὁ Κύριος ἠμῶν ῾῾μή ἐκστάς τῆς φύσεως (Τοῦ) μετέσχε τοῦ ἠμετέρου φυράματος…᾽᾽’Ομοίως καί ὁ πιστός ῾῾μή ἐκστάς τῆς φύσεως᾽᾽(μή ἐκτρεπόμενος τοῦ γλωσσικοῦ ἰδιώματος, τῆς δημοτικῆς) θά μετέχει ἁγνῶς καί τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ φυράματος. Δηλαδή θά μετέχει ἄνετα καί τῶν δύο γλωσσικῶν ἰδιωμάτων, ὡς ἀριστοκράτης, τοῦ πνεύματος καί ὄχι ἰσοπεδωτής καί καταλυτής. Ὅσα δἐν κατανοεῖ ὑψώνει στό χῶρο τῆς θεοσεβείας: ῾῾θεανδρικός τόκος᾽᾽῾῾’Υψώθητι ἐν τῆ δυνάμει Σου, ἄσωμεν καί ψαλοῦμεν τάς δυναστείας Σου...᾽᾽, ῾῾Σῶσον με δή...᾽᾽ ῾῾ἄκτιστο συμπλαστουργοσύνθρονον᾽᾽, ῾῾συνεδριάζων(τῶ Πατρί)᾽᾽.

Στήν ἐκκλησία ῾῾ὡς ἐν οὐρανῶ ἑστᾶναι νομίζομεν…᾽᾽ συμμετέχουμε στα τελεσιουργούμενα αλαλήτως: ῾῾Σιγησάτω πᾶσα σάρξ...᾽᾽. Κλείνουμε μὲ λόγο βαρύ, σημαντικό: ῾῾Στήν ἐκκλησία δέν πᾶμε νά καταλάβουμε, πᾶμε νά γιορτάσουμε…᾽᾽(Χρ. Γιανναρᾶς).

                                                 δ.μ.

                                        2 Σεπτ. 2026